विचारगीता

आहे शुद्ध विचाराचे,

स्थान मोठे जगात या ।

ज्ञानाचे, बुद्धिचे काम,

वाढले शतकात या ॥१॥

विचारे सार शोधावे,

ज्याने त्याने स्वतंत्रसे ।

अल्पबुद्धी इथे आहे,

थोडके दिधले असे ॥२॥

देहाचे जाणुनी मोल,

द्यावे स्थान तया खरे ।

निसर्गाच्या क्रमे त्याचे,

योग्य ते करणे बरे ॥३॥

चैनीत ठेवणे नाही,

त्याची आबाळही नसो ।

आजन्म कष्ट करण्याची,

शक्ती त्यात सदा वसो ॥४॥

कष्टाने मिळविणे पैसा,

दाने शुद्ध सदा घडो ।

चालेना त्याविना तरिही,

कोणी लोभात ना पडो ॥५॥

एक वेळ कमी चाले,

अती क्षोभास कारण ।

विनाकष्ट, अती जेथे,

दु:खी होईल जीवन ॥६॥

स्वजनांच्या दक्ष कर्तव्यी,

गुंतणे तेथ ना जरी ।

गरजा, स्वार्थ जाणूनी,

वर्तणे नित्य अंतरी ॥७॥

सुखाला सर्व नात्याचे,

जोडिती नसले तरी ।

नसे नाते कधी दु:खा,

पोरके जगते घरी ॥८॥

प्रारब्धाचा जमे मेळा,

एक त्यातील आपण ।

हीच अंतिम ठरे भेट,

जरी सावध जीवन ॥९॥

प्रपंच फाटका आहे,

राजा रंक कुणी जरी ।

बाहेर दिसते त्याला,

भुलणे कधि न अंतरी ॥१0॥

अपुरा आतुनी असतो,

रंगढंग वरी जरी ।

दोष ना त्यात कोणाचा,

पण जाणून हे करी ॥११॥

स्वावलंबी हरेकाने,

व्हावे शक्य तिथे, तसे ।

होते साह्य तया योगे,

ज्यांना ते जमले नसे ॥१२॥

अहंकार नसो ज्याला,

जमले स्वावलंबन ।

कृपा त्यात असे जाणा,

नसे स्वाधीन तनमन ॥१३॥

संस्था, सृष्टि, समूहांचे,

आजन्म ऋण मानवा ।

फेडणे ते पुढे आहे,

एक कर्तव्य या जिवा ॥१४॥

कर्माचे दास ना व्हावे,

कर्मे नित्य जरी करी ।

ध्येयास युक्त ती घ्यावी,

बाकीची टाळणे बरी ॥१५॥

कौशल्य निवडीमध्ये,

कर्मे करण्यातही असे ।

साधते ज्यास तो थोर,

अंती मुक्त सदा असे ॥१६॥

शब्द, सूर तशा रेषा ,

कला माणूस घडविती ।

अंतरंगे मनुष्यांची,

समृद्ध करिती किती ॥१७॥

अकृत्रिम कलाविश्व,

सृष्टीमध्ये वसे खरे ।

निरहंकार कसे कर्ते,

तेथे ते शिकणे बरे ॥१८॥

घडण्या कार्य कुठलेही,

होण्या सुकर जीवन ।

व्यवस्था लागते तेथे,

थोडे नियमपालन ॥१९॥

वेष वा देश वा न्याय,

कुटुंबे, कर्म, धर्म वा ।

व्यवस्था मानवी साऱ्या ,

स्मरणे नित्य मानवा ॥२0॥

म्हणुनी दोष व्यवस्थांत,

कोणी, कोठे करो किती ।

निर्जीव कायदे-शब्द,

चैतन्यास न बांधती ॥२१॥

निर्व्यवस्था नसे मार्ग,

करावे दोषशोधन ।

व्यक्तिचे स्वास्थ्य, स्वातंत्र्य,

गाठणे ध्येय पावन ॥२२॥

परंपरा परीक्षूनी,

घ्यावी निवडूनि आदरे ।

त्याज्य ते टाकिता धैर्ये,

मनी भीती नको बरेे ॥२३॥

ध्येयाची वर्तनी गाठ,

घालता हो परंपरा ।

काळ-प्रश्न नवे येता,

शोधणे नव उत्तरा ॥२४॥

शस्त्रे, रसायने, शास्त्रे,

औषधे, परमाणु वा ।

वाढती सुखविज्ञाने,

झेप ही दिव्य मानवा ॥२५॥

परी होता तसा आहे,

कर्ता मानव आदिम ।

स्वार्थ, दंभ, विकाराला,

कोठे उत्तर उत्तम ॥२६॥

खरी स्पर्धा स्वत:शीच,

बाकी दु:खास कारण ।

समाधान खरी प्रगती,

बाकीचे ढीग दारुण ॥२७॥

येथले येथ ठेवावे,

लागते सर्वही धन ।

घरेदारे असो सत्ता,

मृत्यूने पारखे जन ॥२८॥

मिळविता, टिकविता सर्व,

याचे भान सदा असो ।

अंति जो येत सांगाती,

त्याचे नाम मुखी वसो ॥२९॥

त्यासाठी वेळ काढावा,

व्यवसाय कुठला असो ।

अज्ञ वा सुज्ञ वा कोणी,

सानाथोर कसा असो ॥३0॥

कर्त्याला कर्मस्वातंत्र्य,

लाभले देव जाणण्या ।

सत्संग नित्य साधावा,

आत्मारामास भेटण्या ॥३१॥

सद्गुरू, साधनी व्यक्ती,

सेवावे आप्त ते खरे ।

मुक्तिचे तेच सांगाती,

नित्याने भेटणे बरे ॥३२॥

शाश्वतात समाधान,

देव सर्वांस नित्य तो ।

अंतरी असता त्याला,

जो तो सर्वत्र शोधितो ॥३३॥

अशाश्वत पहा सारे,

बदले विश्वव्यक्तिही ।

दु:ख अस्वास्थ्य हिंदोळे,

देते सर्वांस प्रत्यही ॥३४॥

जरी बदलतो देह,

नित्य चैतन्य यातिल ।

आजन्म चालतो श्वास,

ती त्याची खूण येथिल ॥३५॥

देवास शोधितो जगती,

श्वासाची जाण ना असे ।

मिळते का कुठे काही,

जेथे जे ठेविले नसे ॥३६॥

देहात चालतो श्वास,

काही ना करि सर्वथा ।

आजन्म कर्मव्यापार,

चाले का तरि अन्यथा ॥३७॥

तसा विश्वातला श्वास,

पाही शोधून कोणता ।

विश्वव्यापार तसा कर्ता,

थकते बुद्धि शोधता ॥३८॥

वाटते जगती ज्याला,

समाधान खरे हवे ।

त्याने उत्तर कोठेही,

शोधुनी पाहणे नवे ॥३९॥

शुद्ध बुद्धी असे तेथे,

अणूहि हितकारक ।

अंतरे नसता थोर,

ठरते सर्व मारक ॥४0॥

सेवा, प्रेम तसे सत्य,

शुद्ध आचार अन् मन ।

हेही देव, भजे त्याचे,

होते सार्थक जीवन ॥४१॥

विवेक देव वाटोत,

कोणा सगुण निर्गुण ।

अंतरा पालटी देव,

त्याच देवा खरेपण ॥४२॥

एक अध्याय गीता ही,

विचारे मननी ठसो ।

वाचितो आचरी जो जो,

दीनाचे नमन त्या असो ॥४३॥

-- श्रीराम --