गुरुतत्त्वतरंगिणी

अध्याय : पहिला

जागतरंग

उद्धारास मनुष्याच्या,

गुरुतत्त्वास ठेविले ।

तरंगिणीत ते जाणू,

करू कर्तव्य आपुले ॥१॥

सामान्य जगणे आज,

उठणे, श्रमणे तसे ।

जेवणे, झोपुनी जाणे,

एवढे उरले असे ॥२॥

कोठे रंजन थोडेसे,

थोडे कार्य उदात्तसे ।

परी ते जपुनी स्वार्थ,

लोभतृष्णा मनी वसे ॥३॥

ज्ञान वा वित्त वा अन्न,

कोणी दान करीतसे ।

हौस, हव्यास नावाचा,

प्रसिद्धी त्यातही दिसे ॥४॥

सेवा, शास्त्रे, कला तैसे,

सारे पैशास जोडले ।

शिक्षणे, मंदिरे, देव,

त्यात व्यापार चालले ॥५॥

स्वशब्दाचे नसे मूल्य,

मूल्यांचे मूल्य ना उरे ।

सत्ता, पैसा तसा स्वार्थ,

साधता सर्वही फिरे ॥६॥

त्रिकाळ रोज कोणीही,

करिती मार्गदर्शन ।

त्यास ना लागते ज्ञान,

वा प्रयोगमय जीवन ॥७॥

प्रश्न ना सुटले ज्यांचे,

स्वत:च्या जीवनातले ।

जाती ते सोडविण्या प्रश्न,

लोकांच्या जीवनातले ॥८॥

अंतर्यामी सुसंवाद,

असता जगि येतसे ।

येईल का समूहात,

जे त्याच्या घटकीं नसे ॥९॥

निष्प्रेम जो घरामध्ये,

व्यवसायात वा असे ।

स्वसुखी दक्ष राहून,

अंती दु:खी सदा असे ॥१०॥

पळणे, विसरण्या दु:ख,

रंजने, व्यसने तशी ।

नैराश्ये-मृत्यु-परपीडा,

मानवी हीनता अशी ॥११॥

जो तो वापरतो दुसऱ्या,

वाढे वापर-संस्कृती ।

पक्ष वा मठ वा देश,

वापरास नसे मिती ॥१२॥

देहसौख्य तसे स्वार्थ,

हेच आधार जाहले ।

त्याने अशांतता, भीती,

यांनी जगतास व्यापिले ॥१३॥

सावधान जरी कोणी,

होई या क्षुद्र जीवनी ।

निकृष्टता कळे त्यास,

फोलता जाणवे मनी ॥१४॥

तेच ते जगणे सारे,

दंभ-खोटे निरंतर ।

भेटतो कोणिही कोठे,

जो तो स्वार्थास तत्पर ॥१५॥

जे जे दिसे, घडे ते ते,

खरे मानी जसे तसे ।

समजे पूर्ण स्वत:ला तो,

कृती तैशा करीतसे ॥१६॥

सदगुरू ओळखी ना तो,

इतरां तुच्छ मानितो ।

भ्रमाचे हे जिणे सारे,

जागतो तोचि जाणतो ॥१७॥

खरेखोटे कळे जेव्हा,

पूर्णापूर्ण कळे तसे ।

त्याला सद्गुरुचे कार्य,

कळणे सुरु होतसे ॥१८॥

होतसे जीवनारंभ,

माणसाचा खरा तिथे ।

नि:स्वार्थ-प्रेम-सत्याचा,

शोध होतो सुरू जिथे ॥१९॥

कोठे ते शिकणे सारे,

त्याचे उत्तर 'सदगुरू' ।

ती असो व्यक्ति वा ग्रंथ,

वा ते स्फुरण अंतरी ॥२०॥

जागणे हाचि आरंभ,

गुरुमार्गावरी ठरे ।

गुरुकृपे घडो सर्वा,

हेचि दीना मनी उरे ॥२१॥

जागतरंग नाम

पहिला अध्याय समाप्त ।

अध्याय : दुसरा

पूर्णताशोधतरंग

श्रीमंत जगतामध्ये,

असो कोणी गरीबही ।

निरोगीरोगि वा दुर्बळ,

सत्तावान सशक्तही ॥१॥

नसो वा असु दे काही,

केवढेही कुणाकडे ।

त्यांच्यापाशी असे नक्की,

एक जे त्यांस आवडे ॥२॥

'मीपणा' एक सर्वांत,

आहे भरुन राहिला ।

नकळो वा कळो कोणा,

जीव प्रत्येक ग्रासला ॥३॥

निर्धनास जसा आहे,

तसा धनिकासही असे ।

असो विद्या, नसो विद्या,

मीपणा ठेविला असे ॥४॥

रूपाने श्रेष्ठ कित्येक,

कुरूप जगि जाहले ।

दोघेहि जपती 'मी'स,

कुणी ना 'मी'स सोडले ॥५॥

मीपणा वा अहंभाव,

प्रिय जीवांस वाटतो ।

पूर्णत्वाला परी जाण्या,

तोच जीवांस अडवितो ॥६॥

रूपे घेउन तो नाना,

व्यवहारात आढळे ।

निर्मितो दु:ख अपुल्यात,

तरि थोडाहि ना ढळे ॥७॥

करी माझेतुझे नित्य,

त्यात मी श्रेष्ठ वेगळा ।

होवो अपयशी, दु:खी,

तरी आदर्श मी भला ॥८॥

असो क्षेत्र कुटुंबाचे,

धंदा वा नोकरी असो ।

क्षेत्र अध्यात्म वा शास्त्र,

कला, काव्य कसे असो ॥९॥

वेगळेपण जपण्याची,

इच्छा जीवात निर्मितो ।

सर्वत्र स्वतंत्र अस्तित्व,

ठेवण्या भाग पाडितो ॥१०॥

प्रत्येक माणसाइतुके,

किंवा श्रेष्ठ, गुणी यशी ।

तसे अपयशे असती,

दु:खे मोठी जगी जशी ॥११॥

त्यांतला एक मी आहे,

हे सत्य असते खरे ।

परी मानी पहा जो तो,

माझे दुसऱ्यापरी नसे ॥१२॥

वास्तवात अपूर्णाचे,

नसे का तेच लक्षण ।

शक्तीबुद्धी असो काही,

राहणे हेचि जाणुन ॥१३॥

जाणणे, शोधणे पूर्ण,

जगामध्ये कुठे असे ।

त्यासाठी नम्रता उत्तर,

व्हावे शरण हे असे ॥१४॥

सर्वदा शिकण्याजोगे,

इतरांत जगी वसे ।

गुरुतत्त्वाचे कुणालाही,

तेथ दर्शन होतसे ॥१५॥

दुबळे बाळ कसे असते,

ठेविले दुपट्यावरी ।

शरण ते जात आईस,

गरजा ती पुऱ्या करी ॥१६॥

माणूस दुबळा असतो,

गरजा बदलती जरी ।

अपूर्णता जगामध्ये,

जोवरी साथ त्या करी ॥१७॥

स्वावलंबी जरी होतो,

वाढे वय जसे तसा ।

परंतु ना कधी पूर्ण,

अपुरा तो असे तसा ॥१८॥

एक विद्या जमे त्यास,

जाणी कित्येक ना कधी ।

नसे सत्ता कधी पैसा,

प्रकृती, माणसे कधी ॥१९॥

रेषा नेल्या किती दूर,

मूळ कोन तसा असे ।

व्यापिले वाटते विश्व,

राहाती अंश ते तसे ॥२०॥

जाणणे हे अपूर्णत्व,

मानवी जीवनातले ।

ओळखी जो लघुत्वास,

त्याचे कल्याण जाहले ॥२१॥

लघुत्व जाणण्यामधुनी,

सध्याच्या क्षुद्र जीवनी ।

पूर्णाची लागते ओढ,

देई का ते कुणा कुणी ॥२२॥

भगवंत असे सदा पूर्ण,

दाखवी सद्गुरू भला ।

गुरुतत्त्व पहा सिद्ध,

दाविण्या मार्ग तेथला ॥२३॥

असंख्यात गुरू असती,

विद्या जे देत मानवा ।

ज्ञान, पैसा तसे स्थैर्य,

मिळते त्यांतून या जिवां ॥२४॥

अपूर्ण परी तसे दाते,

देती ते पूर्ण ना असे ।

त्यातून साधते तेही,

अपूर्ण राहते तसे ॥२५॥

अपूर्णता जिथे आहे,

तिथे शांती कधी नसे ।

समाधान तिथे नसते,

मात्र पूर्णात ते वसे ॥२६॥

पिता माता तसे ज्येष्ठ,

विद्यागुरु असंख्यही ।

गुरुतत्त्व असे थोडे,

त्यांच्या रूपात व्यक्तही ॥२७॥

शोधणे गुरुतत्त्वास,

पूर्ण कोठे कसे असे ।

तसे शांतिसमाधान,

का मनी अपुल्या नसे ॥२८॥

शोधण्या जात कोणी जो,

त्याला मदत होतसे ।

मार्गही मिळतो त्यास,

बोधही त्यास होतसे ॥२९॥

पूर्णताशोध नावाचा,

द्वितीयाध्याय संपला ।

जागला दीन जो प्रथमी,

आता शोधास लागला ॥३०॥

पूर्णताशोधतरंग नाम

दुसरा अध्याय समाप्त ।

अध्याय : तिसरा

सदगुरूकार्यतरंग

जागतो जाणतो जीवन,

तशी त्याची अपूर्णता ।

जाणो जगो अभिप्राय,

तरंगी तत्त्व शोधता ॥१॥

अपूर्ण मानवी जीवन,

कर्ता कर्म अपूर्णसे ।

त्याला लाभे कसे पूर्ण,

तो कैसा पूर्ण होतसे ॥२॥

चालतो जगतामध्ये,

मेळ अदृश्यदृश्य हा ।

अव्यक्त होतसे व्यक्त,

आकारा येउनी पहा ॥३॥

झाडेपेडे, घरे, वस्तू,

कित्येक जगतात या ।

माणूस हाहिआकार,

दिव्य शक्ती दिल्या तया ॥४॥

परी ना ओळखी, जाणे,

काय झेप तयाकडे ।

अदृश्य गाठणे शक्य,

क्षुद्र दृश्य तयापुढे ॥५॥

आगळा अंतरी होय,

जाणीना सहसा तसे ।

पूर्णास जाणणे शक्य,

होणे पूर्ण तया असे ॥६॥

दृश्यास मानुनी सत्य,

जो तो आयुष्य चालवी ।

परी मोडे घडे ते ते,

जे जे आकार व्यक्तवी ॥७॥

जसा माणूस हा दृश्य,

आकारे वेगळा असे ।

वेगळेपण त्या वाटे,

जपावे ते स्वतंत्रसे ॥८॥

बोलता, चालता, जगता,

वेगळा मी असेन ना ।

मते, कार्ये, घरे, वस्तू,

माझ्या असतील भिन्न ना ॥९॥

चिंतेने या सदा ग्रासे,

कृती तैशा करीतसे ।

यातील भ्रम जाणीना,

वृद्धत्वा जरि येतसे ॥१०॥

आकारे वेगळा होतो,

प्रारब्धे जरी मानव ।

अंतरी तो असे एक,

जोडली सर्व जाणिव ॥११॥

दृश्यातही दिसे भिन्न,

जरी प्रत्येक आकृती ।

त्यांतही साम्यता मोठी,

देते सर्वांस प्रकृती ॥१२॥

मानवे निर्मिले सारे,

भाषासंस्कार भेद हे ।

त्याने तो वेगळा भासे,

भेद ना मूळ येथ हे ॥१३॥

वेगळेपण सौख्याचे,

वाटे सर्वांस ते जरी ।

व्यवहारार्थ ते लागे,

तेवढे कार्य ते करी ॥१४॥

बसणे जपत ते पुढती,

सुखाचा भ्रम तो असे ।

म्हणुनी देतसे दु:खा,

जो जो जपत त्या असे ॥१५॥

साधर्म्य अंतरी असते,

एक निर्जीव जीवही ।

शोधता ते कळे सर्वां,

अनुभवा येत प्रत्यही ॥१६॥

बोधण्या ते मना सारे,

शोधण्या बळ लागते ।

सदगुरू आगळी शक्ती,

मुक्तिमार्गास दाविते ॥१७॥

वेगळेपण बंधाचे,

एकत्वी मुक्ति होतसे ।

प्रामाणिक असे त्याला,

विचारे बोध होतसे ॥१८॥

परी अनुभवा येण्या,

तैसे सारे स्थिरावण्या ।

लागती सदगुरू तेथे,

ऐसे अद्वैत जाणण्या ॥१९॥

जमते कार्य कुठलेही,

स्वप्रयत्ने कुणासही ।

परंतु पाहणे दुष्कर,

अहंकारास प्रत्यही ॥२०॥

अणुरेणूहुनी सूक्ष्म,

मीपणा हा किती असे ।

सदगुरू लागती त्यास,

जाणण्या, जाळण्या तसे ॥२१॥

उद्धारास व्यवस्था ही,

भगवंताची कृपा असे ।

गुरुतत्त्व निराकार,

सदगुरू प्रतिनिधी असे ॥२२॥

हाती सद्गुरुनी धरिता,

आत्मदर्शन होतसे ।

वेगळेपण, द्वैताचा,

भ्रम हा नष्ट होतसे ॥२३॥

प्रयत्ना साह्य ते होती,

दक्ष सांभाळ करावया ।

प्रतिक्षणी सावधान,

राखून करिती दया ॥२४॥

द्वैत बंधन जाताच,

सर्व पूर्ण जगी दिसे ।

अपूर्ण जग ते आता,

अवघे पूर्ण होतसे ॥२५॥

प्रेमाने जोडिले जाते,

चैतन्ये सांधले असे ।

जातसे क्षुद्रता सारी,

आनंद भरुनी वसे ॥२६॥

व्यक्तापुढील अव्यक्त ,

अद्वैत भगवंत तो ।

अनुभवा आणुनी सदगुरू,

मुक्तिचे कार्य साधितो ॥२७॥

विदेही, प्रेमि, नि:स्वार्थी,

निरपेक्ष तसा असे ।

जीव-उद्धार हा ध्यास,

भूतली ईश जो असे ॥२८॥

गुरुतत्त्वव्यवस्था ही,

सर्वांना लाभली असे ।

गाठोत सर्व पूर्णत्व,

शोधुनी सदगुरू तसे ॥२९॥

सर्वांना सदगुरू लाभोत,

तशी जीवांस मुक्तता ।

स्वानंदे सर्व नांदोत,

तीच दीनास धन्यता ॥३०॥

सदगुरुकार्यतरंग नाम

तिसरा अध्याय समाप्त ।

श्रीसदगुरूचरणार्पणमस्तु ।

ॐ तत् सत् ॥